Leki na osteoporozę powiązano z niższym ryzykiem demencji u osób starszych
- Przyjmowanie bisfosfonianów zawierających azot wiązało się z ryzykiem otępienia niższym o 16% niż w przypadku niestosowania leków na osteoporozę.
- W porównaniu z innymi lekami na osteoporozę ryzyko u osób przyjmujących bisfosfoniany było niższe o 24%.
- Badanie obserwacyjne nie dowodzi, że leki bezpośrednio zapobiegają otępieniu.
Co dokładnie wykazało badanie
Naukowcy z Wydziału Medycznego Uniwersytetu w Hongkongu odkryli związek między przyjmowaniem niektórych leków na osteoporozę a mniejszym prawdopodobieństwem otępienia. Chodzi o bisfosfoniany zawierające azot (NBP), do których należą powszechnie przepisywane leki wzmacniające kości. Badanie oparto na danych dotyczących ponad 120 tysięcy pacjentów w wieku co najmniej 60 lat. Wyniki opublikowano w czasopiśmie Alzheimer’s & Dementia, ale same w sobie nie potwierdzają, że leki te zapobiegają chorobie.
W porównaniu z pacjentami, którzy nie otrzymywali leków na osteoporozę, u osób przyjmujących NBP ryzyko choroby Alzheimera i powiązanych z nią demencji było o 16% niższe. W porównaniu z osobami, którym przepisano inne rodzaje leków na osteoporozę, różnica wyniosła 24% na korzyść grupy NBP. Są to względne wartości podane przez autorów badania; opisują związek między leczeniem a wynikami w analizowanych danych, a nie gwarantowane zmniejszenie ryzyka u każdego pacjenta.
Silniejszy związek zaobserwowano u kobiet i pacjentów, którzy przebyli złamanie biodra. Autorzy obliczyli również, że leczenie 48 pacjentów bisfosfonianami przez pięć lat mogłoby potencjalnie zapobiec jednemu przypadkowi demencji. Szacunek ten odnosi się do wyników analizy i nie należy go rozumieć jako potwierdzonego efektu terapii, ponieważ badanie miało charakter obserwacyjny. Badacze podkreślają, że konieczne są dalsze analizy, aby sprawdzić, czy leki rzeczywiście wpływają na prawdopodobieństwo pogorszenia funkcji poznawczych.
Dlaczego badano leki wzmacniające kości
Bisfosfoniany zawierające azot stosuje się w leczeniu osteoporozy — choroby, która osłabia kości i zwiększa ich podatność na złamania. Leki te, w tym alendronian i zoledronian, spowalniają rozpad tkanki kostnej, pomagając zachować jej wytrzymałość i zmniejszyć prawdopodobieństwo złamań. Ich możliwy wpływ na mózg jest badany osobno: naukowców zainteresowało to, że niektóre procesy biologiczne, na które działają te leki, mogą być również związane z rozwojem choroby Alzheimera i innych rodzajów otępienia.
Osteoporoza i otępienie często dotyczą tych samych osób starszych. W doniesieniu o badaniu wśród wspólnych czynników ryzyka wymieniono podeszły wiek, płeć żeńską i niską aktywność fizyczną. Związek może być jednak dwukierunkowy: we wcześniejszej pracy ten sam zespół uznał osteoporozę i złamania za niezależne czynniki ryzyka otępienia, a u osób z już rozpoznanym otępieniem stwierdzono większe prawdopodobieństwo upadków i złamań. Dało to podstawy do sprawdzenia możliwego związku między leczeniem chorób kości a ryzykiem otępienia.
Zainteresowanie tym zagadnieniem wynika również z potrzeby opracowania sposobów zapobiegania otępieniu lub opóźniania jego rozwoju. Według danych przytoczonych przez autorów na świecie żyje z nim ponad 55 milionów osób, a do 2050 roku liczba ta może wzrosnąć do 139 milionów. Zatwierdzono już nowe leki przeznaczone do spowalniania choroby Alzheimera i pokrewnych form otępienia, jednak ich koszt, ograniczona przydatność dla niektórych pacjentów i wątpliwości dotyczące skuteczności nadal stanowią problem. Dlatego naukowcy badają leki już stosowane i ich możliwe dodatkowe działanie.
Jak przeprowadzono porównanie pacjentów
Zespół HKUMed przeanalizował elektroniczną dokumentację medyczną z całego Hongkongu. Do badania włączono ponad 120 tysięcy pacjentów w wieku co najmniej 60 lat, u których występowała osteoporoza lub tak zwane złamania niskoenergetyczne — urazy, do których może dojść po stosunkowo niewielkim uderzeniu z powodu osłabienia kości. Skład tej grupy ma znaczenie przy interpretacji wyników: badanie dotyczy osób z problemami z tkanką kostną, a nie wszystkich starszych mieszkańców ani całej populacji.
Dokumentacja medyczna obejmowała okres od 2005 do 2020 roku. Pozwoliło to badaczom porównać przepisywane metody leczenia osteoporozy z późniejszymi przypadkami demencji. Porównano w szczególności osoby przyjmujące bisfosfoniany zawierające azot, pacjentów stosujących inne leki na osteoporozę oraz osoby, które nie otrzymywały takiego leczenia farmakologicznego. To właśnie wyniki tych porównań stanowią podstawę wskaźników 16% i 24%; źródło nie przedstawia ich jako dowodu na to, że lek spowodował zaobserwowaną różnicę.
Autorzy oszacowali również praktyczną skalę potencjalnego efektu: według obliczeń należałoby leczyć 48 pacjentów przez pięć lat, aby potencjalnie zapobiec jednemu przypadkowi demencji. Nie jest to jednak wynik badania, w którym naukowcy z góry przydzielali terapię i sprawdzali jej działanie profilaktyczne. Oszacowanie opiera się na zaobserwowanych danych i zależy od tego, w jakim stopniu związek wykryty w dokumentacji odzwierciedla działanie samych leków. Dlatego należy traktować je jako punkt odniesienia dla nowych badań, a nie jako ustaloną normę leczenia.
Co oznaczają wyniki — i czego na razie nie dowodzą
Głównym ograniczeniem badania jest jego obserwacyjny charakter. Wynika z niego, że wśród badanych pacjentów przyjmowanie NBP wiązało się z mniejszym ryzykiem demencji, nie ustala ono jednak związku przyczynowo-skutkowego. Na podstawie takiej analizy nie można stwierdzić, że to właśnie lek spowodował tę różnicę ani obiecywać ochrony konkretnej osobie. Badacze wyraźnie zaznaczają, że potrzebne są dalsze badania, aby sprawdzić rzeczywistą skuteczność bisfosfonianów w zapobieganiu pogorszeniu funkcji poznawczych lub opóźnianiu go.
Możliwe znaczenie tego wyniku polega na sprawdzeniu działania już dostępnych leków, a nie na ogłoszeniu nowej metody leczenia demencji. Bisfosfoniany są powszechnie przepisywane w osteoporozie i od dawna stosowane w celu wzmocnienia kości oraz zmniejszenia ryzyka złamań. Jeśli przyszłe badania potwierdzą bezpośrednie działanie neuroprotekcyjne, mogłoby to mieć szczególne znaczenie dla osób, które już potrzebują tych leków ze względu na stan kości. Na razie jednak źródło mówi o potencjalnej dodatkowej korzyści, a nie o potwierdzonym wskazaniu dotyczącym mózgu.
Profesor Chung-lun Cheung z HKUMed określił wyniki jako podstawę do zbadania możliwych podwójnych korzyści: wzmocnienia kości i potencjalnego zmniejszenia ryzyka demencji. Taki wniosek jest zgodny z ostrożną interpretacją danych: zaobserwowany związek jest interesujący, zwłaszcza biorąc pod uwagę silniejsze zależności u kobiet i osób, które przebyły złamanie biodra, ale nie odpowiada na pytania o mechanizm ani bezpośredni efekt. Na razie nie wiadomo, czy w dalszych badaniach potwierdzi się rola NBP w profilaktyce; na podstawie jednej pracy nie należy zmieniać leczenia.
Źródło: ScienceDaily
