Wysoka dawka szczepionki przeciw grypie wiąże się z niższym ryzykiem choroby Alzheimera
- U osób w wieku 65 lat i starszych wysoka dawka szczepionki przeciw grypie wiązała się z niemal 55-procentowym obniżeniem ryzyka choroby Alzheimera
- W przypadku standardowej dawki badacze odnotowali 40-procentowe obniżenie ryzyka
- Wyniki wskazują na związek, ale nie dowodzą, że szczepienie zapobiega chorobie
Co wykazało badanie
Badacze z UTHealth Houston sprawdzili, czy dawka corocznej szczepionki przeciw grypie ma związek z prawdopodobieństwem rozwoju choroby Alzheimera u osób powyżej 65. roku życia. Analiza objęła dane prawie 200 tysięcy mężczyzn i kobiet. U osób, które otrzymały szczepionkę z wysoką dawką antygenu, ryzyko zachorowania okazało się niższe niż u tych, którym podano standardową dawkę. Praca została opublikowana w czasopiśmie medycznym Neurology i jest kontynuacją badań zespołu nad możliwym związkiem między szczepieniami a zdrowiem mózgu.
Znaczenie tej kwestii wiąże się ze skalą choroby wśród starszych Amerykanów. Według danych przytoczonych w publikacji w 2025 roku na chorobę Alzheimera cierpiało ponad siedem milionów mieszkańców USA w wieku co najmniej 65 lat — około jedna osoba na dziewięć w tej grupie wiekowej. Zgodnie z przytoczonymi szacunkami do 2050 roku liczba ta ma się ponad dwukrotnie zwiększyć. Choroba Alzheimera jest główną przyczyną demencji, dlatego możliwe związki między rutynowymi szczepieniami a ryzykiem zachorowania przyciągają uwagę badaczy.
Nowe badanie rozwija wyniki badań z 2022 roku, w których zespół pod kierownictwem neurologa Paula Schultza wykrył związek między szczepieniem przeciw grypie a niższym ryzykiem choroby Alzheimera u osób w wieku co najmniej 65 lat. Później lokalni specjaliści ds. zdrowia publicznego zaprosili Schultza do omówienia wcześniejszych wyników i zapytali, czy znaczenie mogą mieć różne dawki. Tak pojawiło się bardziej szczegółowe pytanie: czy silniejsza szczepionka wiąże się z dodatkowym obniżeniem ryzyka. Nowe badanie dotyczyło właśnie tego związku.
Dlaczego porównano dawki szczepionki
Wraz z wiekiem układ odpornościowy stopniowo gorzej rozpoznaje infekcje i zwalcza je. Dlatego grypa może być szczególnie niebezpieczna dla osób starszych. CDC zaleca osobom w wieku co najmniej 65 lat szczepionkę przeciw grypie o wysokiej dawce jako preferowaną opcję, zaprojektowaną tak, by wywoływać silniejszą odpowiedź immunologiczną. To zalecenie ma na celu przeciwdziałanie podatności związanej z wiekiem i nie oznacza, że szczepionka gwarantuje ochronę przed grypą lub chorobą Alzheimera. Badacze osobno sprawdzili, czy dawka wiąże się z ryzykiem tej ostatniej choroby.
Szczepionka wysokodawkowa zawiera czterokrotnie więcej antygenu grypy niż szczepionka standardowa. Antygeny to składniki szczepionki, które pomagają układowi odpornościowemu rozpoznać wirusa i przygotować się do obrony. Do 2022 roku CDC nie wskazywało jednego rodzaju szczepionki podawanej we wstrzyknięciu jako preferowanego dla osób powyżej 65. roku życia: główne przesłanie było takie, by szczepić się co roku, niezależnie od składu szczepionki. W badaniu różnice te są istotne, ponieważ porównuje się osoby, które otrzymały szczepionkę, a nie zaszczepione i niezaszczepione — i to w dwóch różnych dawkach.
Praktycznym powodem porównania dawek była również dostępność preparatów: popyt na szczepionki wysokodawkowe czasem przewyższa zapasy, dlatego część osób starszych otrzymuje standardową wersję. Umożliwiło to badaczom porównanie wyników u osób zaszczepionych różnymi preparatami. Zespół zebrał dane dotyczące tysięcy osób starszych, a następnie przeanalizował dane niemal 200 tysięcy uczestników w wieku co najmniej 65 lat. Sam wiek wiąże się ze zwiększonym ryzykiem choroby Alzheimera, co sprawia, że ta grupa szczególnie dobrze nadaje się do takiego porównania.
Jak rozumieć przedstawione wyniki
Do analizy włączono kobiety i mężczyzn w wieku co najmniej 65 lat, którzy otrzymali szczepionkę przeciw grypie w wysokiej lub standardowej dawce. Głównym wynikiem badania była różnica w statystycznie obserwowanym ryzyku choroby Alzheimera między grupami: ryzyko było niższe u osób, które otrzymały wysoką dawkę. W opublikowanym opisie nie podano dodatkowych szczegółów dotyczących okresu obserwacji ani sposobu utworzenia grup, dlatego wyniki należy przedstawiać w granicach dostępnych danych, nie przypisując badaniu niewskazanych cech.
Autorzy poinformowali, że standardowe szczepienie wiązało się ze zmniejszeniem ryzyka choroby Alzheimera o 40%, a wysoka dawka — o prawie 55%. Liczby te opisują zgłoszone przez badaczy zmniejszenie ryzyka i nie należy ich automatycznie interpretować jako obietnicy takiego samego efektu u każdej osoby. Ponadto porównanie nie oznacza, że wysoka dawka zmniejsza ryzyko dokładnie o 15 punktów procentowych w porównaniu ze standardową: źródło podaje szacunki dla obu grup, ale nie takie bezpośrednie wyliczenie.
Związek z niższym ryzykiem był szczególnie wyraźny u kobiet: wyniki badania sugerują, że w przypadku wysokiej dawki odnotowano u nich większe obniżenie ryzyka. Obserwacja ta dotyczy wyników analizy i nie wyjaśnia, dlaczego różnica ujawniła się właśnie w ten sposób. Źródło nie podaje osobnych szacunków liczbowych dla kobiet i mężczyzn, dlatego nie można określić skali tej różnicy. W praktyce wynik wskazuje kierunek dalszych badań, a nie stanowi indywidualnej prognozy dla konkretnej kobiety czy konkretnego mężczyzny.
Co na razie pozostaje niewiadome
Kluczowe ograniczenie tego wniosku polega na tym, że badanie wykazało związek, a nie dowiodło zależności przyczynowo-skutkowej. Nie można stwierdzić, że to właśnie wysoka dawka szczepionki zapobiega chorobie Alzheimera: zaobserwowana różnica może stanowić przesłankę do dalszej weryfikacji, ale sama w sobie nie potwierdza mechanizmu działania. Autorzy wskazują, że wyniki dostarczają dodatkowych danych na temat możliwego związku między szczepieniem przeciw grypie a zdrowiem mózgu. Pytanie, czy odpowiedź immunologiczna może wpływać na procesy związane z chorobą, pozostaje otwarte.
Nowa praca nie zmienia też różnicy między profilaktyką grypy a zapobieganiem demencji. Szczepienia są ogólnie zalecane co roku, a grypa i jej powikłania są szczególnie niebezpieczne dla osób, które już żyją z zaburzeniami poznawczymi. W przypadku osób powyżej 65. roku życia CDC zaleca jako preferowaną szczepionkę wysokodawkową, jednak badanie dotyczące choroby Alzheimera nie ustanawia odrębnego zalecenia medycznego w oparciu o udowodnione zapobieganie tej chorobie. Źródło podkreśla potrzebę dalszych badań.
Aby ocenić znaczenie wyniku, potrzebne są dalsze badania: dostępne dane nie odpowiadają na pytanie, czy dawka szczepionki ma bezpośredni wpływ na rozwój choroby Alzheimera. Nie wiadomo też, jakie procesy biologiczne mogłyby wyjaśnić zaobserwowany związek. Na razie można rzetelnie poinformować jedynie o wynikach analizy obejmującej prawie 200 tysięcy osób w wieku powyżej 65 lat oraz o silniejszym związku w przypadku wysokiej dawki. Wnioski nie pozwalają obiecywać ochrony przed chorobą Alzheimera ani przewidywać indywidualnego ryzyka na podstawie rodzaju szczepionki.
Źródło: ScienceDaily
