Wysoki wskaźnik masy ciała wiąże się z szybszym pogorszeniem funkcji poznawczych
- W badaniu ponad 8 200 dorosłych w wieku powyżej 50 lat podwyższone BMI wiązało się z szybszym pogorszeniem pamięci i funkcji poznawczych w ciągu 24-letniego okresu obserwacji.
- Najsilniejszy związek zaobserwowano w ósmym roku badania oraz u uczestników w wieku powyżej 65 lat.
- Badanie nie dowodzi, że nadmierna masa ciała bezpośrednio powoduje pogorszenie funkcji poznawczych; autorzy określają kontrolę masy ciała jako potencjalnie modyfikowalny czynnik.
Co wykazała długoterminowa obserwacja
Nadmierna masa ciała może być związana nie tylko ze stanem organizmu, lecz także ze zmianami pamięci i myślenia wraz z wiekiem. Do takiego wniosku doszła grupa badawcza z Uniwersytetu Georgii, analizując dane dotyczące osób dorosłych po 50. roku życia. U uczestników z wyższym wskaźnikiem masy ciała zdolności poznawcze pogarszały się średnio szybciej. Chodzi o związek zaobserwowany w danych z badania obserwacyjnego, a nie o dowód na to, że masa ciała bezpośrednio powoduje pogorszenie.
Wraz z wiekiem wielu osobom trudniej szybko przypominać sobie informacje, jasno myśleć i przetwarzać nowe wiadomości. W artykule podkreślono, że u zdrowych dorosłych zmiany te są zazwyczaj umiarkowane i postępują stopniowo. Nowe wyniki wskazują na możliwy czynnik związany z szybszym tempem tych zmian: podwyższony wskaźnik masy ciała. W badaniu analizowano kilka obszarów zdrowia poznawczego, a nie tylko pojedyncze zadanie sprawdzające pamięć.
W analizie uwzględniono dane dotyczące ponad 8 200 dorosłych w wieku powyżej 50 lat, których obserwowano przez 24 lata. Dane zebrano w ramach badania reprezentatywnego dla całego kraju. Tak długi okres pozwolił porównać wskaźniki masy ciała ze zmianami zdolności poznawczych na przestrzeni czasu. Jednak nawet długotrwała obserwacja sama w sobie nie odpowiada na pytanie, czy podwyższone BMI powoduje pogorszenie funkcji, czy też obie te cechy są związane z innymi okolicznościami.
Jak przejawiał się związek z BMI
Wyższe BMI wiązało się z szybszym pogarszaniem się pamięci, ogólnych zdolności poznawczych i funkcji wykonawczych. Te ostatnie są ważne w codziennych zadaniach: koncentracji, planowaniu, organizowaniu spraw i regulowaniu emocji. Odkryty związek dotyczy więc zdolności, które pomagają radzić sobie z różnymi rodzajami codziennych aktywności. Badanie nie stwierdza jednak, że u każdej osoby z wysokim BMI koniecznie wystąpi zauważalne zaburzenie pamięci lub myślenia.
Autorzy informują o stopniowym związku między masą ciała a zdrowiem poznawczym: każdemu dodatkowemu punktowi BMI odpowiadało szybsze tempo pogarszania się wyników. Nie oznacza to, że w badaniu ustalono uniwersalny próg, po przekroczeniu którego pogorszenie zaczyna się u wszystkich. Wynik opisuje prawidłowość w badanej grupie i wskazuje, że nawet stosunkowo niewielkie różnice w BMI mogą mieć znaczenie w okresie obserwacji.
Związek był najsilniejszy w ósmym roku badania, a najbardziej wyraźne efekty obserwowano u uczestników powyżej 65. roku życia. To ważne zastrzeżenia: wyniki nie opisują jednakowej zmiany ryzyka na każdym etapie i we wszystkich grupach wiekowych. Źródło nie podaje szczegółowych szacunków liczbowych wielkości efektu ani wyjaśnienia, dlaczego wyróżnił się właśnie ósmy rok. Dlatego tę cechę należy uznać za zaobserwowany wynik, a nie ustalony mechanizm.
Możliwe mechanizmy i skala problemu
Autorzy wskazują na możliwość, że kontrolowanie masy ciała może spowolnić pogorszenie funkcji poznawczych; zgodnie z badaniem potencjalne korzyści mogą pojawić się już w ciągu dwóch lat. Główna autorka, Suhang Song, określiła BMI jako jeden z najłatwiej modyfikowalnych czynników ryzyka związanych ze zdrowym starzeniem się. Jest to stanowisko badaczki, a nie obietnica konkretnego rezultatu dla każdej osoby: materiał nie informuje, że uczestnikom przypisano taki sam program odchudzania.
W badaniu otyłość definiuje się jako BMI wynoszące 30 lub więcej. Niektórzy naukowcy uważają jednak, że sam wskaźnik nie wystarcza do pełnej oceny otyłości: proponują uwzględniać także obwód talii oraz schorzenia związane z nadmierną masą ciała. To rozróżnienie jest ważne dla interpretacji wniosków: badany związek opiera się na wskaźniku BMI, który nie opisuje wszystkich aspektów zdrowia ani nie wyczerpuje możliwych sposobów klasyfikowania otyłości.
Jako możliwe wyjaśnienia tego związku badacze rozważają kilka procesów biologicznych. Nadmierna masa ciała może sprzyjać stanom zapalnym, zaburzać krążenie i wiązać się z insulinoopornością. Zdaniem autorów połączenie takich zmian może zwiększać prawdopodobieństwo zaburzeń poznawczych, choroby Alzheimera i innych postaci demencji. Ważne jest to, że w przedstawionym materiale procesy te wskazano jako możliwe mechanizmy, a nie przyczyny bezpośrednio zweryfikowane w tej analizie.
Co wyniki mówią — i czego nie dowodzą
Kontekstem dla wyników jest rozpowszechnienie otyłości w USA. Według danych Centrów Kontroli i Prewencji Chorób około dwóch na pięciu Amerykanów spełnia kryteria otyłości, jeśli ocenia się ją wyłącznie na podstawie BMI. Przy szerszym podejściu, uwzględniającym obwód talii i schorzenia, odsetek osób klasyfikowanych jako mające otyłość wzrasta do 75%. Szacunki te odnoszą się do różnych definicji i nie należy ich ze sobą utożsamiać.
Badacze zwracają również uwagę na skalę problemu demencji: obecnie żyje z nią ponad siedem milionów Amerykanów, a do 2050 roku liczba ta ma się podwoić. W tym kontekście poszukiwanie modyfikowalnych czynników związanych ze zdrowiem poznawczym nabiera szczególnego znaczenia. Dane dotyczące rozpowszechnienia demencji nie dowodzą jednak, że kontrolowanie masy ciała zapobiegnie określonej liczbie przypadków. Badanie wskazuje możliwy kierunek dalszych działań, ale nie szacuje efektów profilaktyki.
Głównym ograniczeniem wniosków jest to, że badanie nie wykazuje bezpośredniego związku przyczynowego między nadwagą a pogorszeniem funkcji poznawczych. Autorzy uważają masę ciała za potencjalnie istotny i modyfikowalny czynnik, ale dokładne przyczyny zaobserwowanego związku pozostają niejasne. Suhang Song podkreśla, że nie ma leku na demencję, dlatego ważne jest identyfikowanie modyfikowalnych czynników ryzyka. Badanie opublikowano w czasopiśmie „Journal of Neurology”; potrzebne są dalsze dane, by określić znaczenie tego wyniku.
Źródło: ScienceDaily
