USA proponują nową architekturę bezpieczeństwa w obliczu rozmów na temat Ukrainy

• W Abu Zabi rozpoczęły się pierwsze od lutego merytoryczne trójstronne rozmowy Rosji, USA i Ukrainy.
• USA omawiają nową architekturę bezpieczeństwa i gwarancje dla Ukrainy, ale ich konkretna treść nie została na razie ujawniona.
• Europejscy przedstawiciele domagają się udziału w rozmowach i obawiają się ustępstw wobec Rosji.

Rozmowy w Abu Zabi i idea nowego systemu bezpieczeństwa

W Abu Zabi rozpoczęły się trójstronne rozmowy Rosji, USA i Ukrainy — pierwsze merytoryczne dyskusje między dwoma państwami prowadzącymi wojnę od lutego — podaje „The Guardian”. Amerykańscy przedstawiciele opisują jeden z celów jako dążenie do „ostatecznego zakończenia” wojny, a nie tylko krótkotrwałego zawieszenia broni. Sam fakt rozpoczęcia rozmów nie oznacza jednak, że strony uzgodniły warunki: szczegóły propozycji i możliwy format końcowego porozumienia są nadal omawiane.

Waszyngton proponuje wypracowanie nowej, długoterminowej architektury bezpieczeństwa w relacjach między Rosją a Europą. Amerykańska administracja wiąże tę ideę z próbą znalezienia rozwiązania, które będzie funkcjonować po zakończeniu konfliktu. Publikacja nie ujawnia jednak, jak konkretnie miałby wyglądać taki system. Europejscy urzędnicy obawiają się, że Moskwa może dążyć do ograniczenia obecności wojskowej NATO w Europie Wschodniej, co — ich zdaniem — mogłoby zwiększyć wpływy Rosji i stworzyć dodatkowe zagrożenia dla sojuszników.

W Europie niepokój budzi nie tylko treść ewentualnego porozumienia, lecz także mnogość równoległych kanałów negocjacyjnych. Taki brak koordynacji rodzi obawy, że kluczowe decyzje mogą być omawiane bez uzgodnionego udziału europejskich rządów. Europejscy przywódcy wątpią również, czy Rosja jest gotowa prowadzić negocjacje w dobrej wierze, i nalegają, by zasiąść przy stole rozmów. W rezultacie kwestia tego, kto uczestniczy w procesie dyplomatycznym, stała się częścią sporu o przyszły system bezpieczeństwa.

Europa zabiega o udział i jasne gwarancje

We wtorek europejscy przedstawiciele odbyli osobne spotkania z delegacjami Ukrainy i Stanów Zjednoczonych. We wspólnym oświadczeniu uczestnicy wskazali zasady, którym ich zdaniem powinny odpowiadać przyszłe porozumienia: poszanowanie suwerenności Ukrainy, jej integralności terytorialnej oraz prawa do samodzielnego podejmowania decyzji. Mowa w nim również o konieczności zapewnienia krajowi wiarygodnych gwarancji bezpieczeństwa. Oświadczenie to przedstawia wspólne stanowisko uczestników spotkań, ale samo w sobie nie wyjaśnia, jak takie gwarancje mogłyby wyglądać.

Sekretarz stanu USA Marco Rubio powiedział, że przewiduje się rozszerzenie formatu przyszłych negocjacji, tak aby włączyć do niego przedstawicieli innych krajów europejskich. Odrzucił obawy, że Waszyngton może zawrzeć porozumienie z Moskwą, pozostawiając Europę na uboczu, i podkreślił, że Europa uczestniczy w rozmowach. Inny przedstawiciel administracji USA powiedział również, że do zakończenia wojny potrzebny jest udział Europejczyków. W komunikacie nie sprecyzowano jednak ostatecznego składu ani zasad działania rozszerzonego formatu.

Przedstawiciele USA wskazali, że jednym z możliwych tematów rozmów jest wznowienie działalności Rady Rosja–NATO, zawieszonej po pełnoskalowej inwazji Rosji w 2022 roku. Jak dodali, potencjalnie można też omawiać sankcje wobec Rosji i możliwość ich zniesienia w celu osiągnięcia porozumienia. Chodzi o warianty wspomniane podczas konsultacji, a nie o podjęte decyzje. Nie poinformowano ani o zgodzie stron, ani o warunkach ewentualnych działań dotyczących sankcji.

Zakres gwarancji i możliwe ustępstwa pozostają przedmiotem sporu

Strona amerykańska poinformowała, że rozmawiała z Rosją o możliwych gwarancjach bezpieczeństwa dla Ukrainy, odpowiadających co do istoty artykułowi 5 Traktatu Północnoatlantyckiego, który przewiduje ochronę członków NATO w przypadku ataku. Rosja kategorycznie sprzeciwia się jednak przystąpieniu Ukrainy do sojuszu i rozmieszczeniu zachodnich wojsk na terytorium Ukrainy. Rozmowy o gwarancjach dotyczą zatem kwestii wrażliwych dla Moskwy, ale publikacja nie wskazuje, jaki konkretnie mechanizm jest omawiany ani kto miałby go zapewnić.

Jeden z przedstawicieli administracji USA określił możliwe gwarancje jako bardzo poważny krok i zaznaczył, że kwestię tę powinni omówić Donald Trump i Wołodymyr Zełenski. Jak powiedział, jeśli prezydent Ukrainy zdecyduje się na takie rozwiązanie, będzie ono wymagało znacznych zobowiązań w zakresie zasobów, finansowania i wsparcia wojskowego. Słowa te wskazują na możliwą skalę zaangażowania USA, ale nie potwierdzają, że konkretne zobowiązanie zostało już zaproponowane lub przyjęte. Europejski urzędnik do spraw bezpieczeństwa określił z kolei amerykańską inicjatywę jako na razie niewystarczająco jasną.

Szefowa europejskiej dyplomacji Kaja Kallas przypomniała, że europejska architektura bezpieczeństwa obejmuje już umowy międzynarodowe, w których Rosja zobowiązała się do przestrzegania między innymi suwerenności i integralności terytorialnej. Jej zdaniem problem nie polega na braku takich dokumentów, lecz na tym, że Moskwa ich nie przestrzega. Ten zarzut dotyka samej istoty amerykańskiej propozycji: europejscy uczestnicy muszą zrozumieć, co dokładnie nowy system zmieni w porównaniu z istniejącymi już ustaleniami i w jaki sposób ma być zapewnione ich przestrzeganie.

Wcześniejsze żądania Moskwy i dalsze kroki

Kolejnym źródłem niepewności jest wypowiedź Trumpa, że w ramach końcowego porozumienia Ukraina prawdopodobnie będzie musiała oddać część terytorium, po czym kraj może przybrać „nieco inne kształty”. Krytycy obawiają się, że Trump i Władimir Putin mogą próbować porozumieć się bez europejskich przywódców i na warunkach zakładających poważne ustępstwa wobec Rosji. Są to na razie obawy, a nie ustalony wynik negocjacji. Amerykański przedstawiciel przyznał, że w Europie do takiej perspektywy podchodzi się z dużą ostrożnością.

Ostrożność Europejczyków wiąże się również z rosyjskimi propozycjami z 2021 roku, które w publikacji opisano jako ultimatum odebrane przez NATO. Moskwa domagała się, by nie rozszerzać sojuszu o nowe państwa, w tym Ukrainę, wycofać wojska do granic z 1997 roku i ograniczyć rozmieszczanie rakiet. NATO odrzuciło te żądania, a niespełna miesiąc później Rosja zaatakowała Ukrainę. Amerykański przedstawiciel przywołał ten epizod, mówiąc o potrzebie poszukiwania nowego systemu bezpieczeństwa, jednak europejskie obawy przed ustępstwami wobec Moskwy pozostają aktualne.

Po spotkaniu z doradcą Kremla Kiriłłem Dmitrijewem w zeszłym tygodniu Trump mówił o dążeniu do zawarcia wielkiego porozumienia, które mogłoby objąć całą Europę. Media informowały, że specjalni wysłannicy USA Steve Witkoff i Jared Kushner mogą po spotkaniach w Abu Zabi udać się do Moskwy i Kijowa, by bezpośrednio rozmawiać z Putinem i Zełenskim. To na razie opisywana w doniesieniach możliwa trasa, a nie potwierdzony rezultat. Otwarte pozostają kwestie treści gwarancji, udziału państw europejskich oraz warunków, na jakich strony są gotowe rozmawiać o zakończeniu wojny.

Źródło: UNIAN