Czy Verika była królową? Archeolog na nowo ocenia rolę władcy Atrebatów

• W 43 roku wojska rzymskie wylądowały w Kencie za panowania cesarza Klaudiusza
• Miles Russell sugeruje, że wygnany władca Verika mógł być kobietą
• Archeolodzy różnią się w interpretacji imienia i wizerunków na monetach

Verika i hipoteza o władczyni

W 43 roku n.e. wojska rzymskie pod wodzą cesarza Klaudiusza wylądowały w hrabstwie Kent. Inwazja ta była ważnym wydarzeniem w historii Brytanii. Teraz archeolog Miles Russell proponuje ponownie przyjrzeć się roli jednego z uczestników wydarzeń poprzedzających wyprawę: jego zdaniem Verika, tradycyjnie uważany za króla, mógł być królową. Nie jest to ustalony fakt, lecz kontrowersyjna hipoteza oparta na interpretacji monet, imion i źródeł pisanych.

Verika był zromanizowanym Brytyjczykiem i przewodził plemieniu Atrebatów, które kontrolowało część obszaru dzisiejszych hrabstw Hampshire i West Sussex na południu Anglii. Po śmierci wpływowego wodza Cunobelinusa władzę przejął jego syn Caratacus, a Verika został wygnany. Udał się do Rzymu i zwrócił o pomoc do Klaudiusza. Russell przypuszcza, że prośba wygnańca mogła mieć związek z decyzją o rozpoczęciu kampanii wojskowej w Brytanii.

Badacz uważa, że bez Veriki inwazja być może by nie nastąpiła, i łączy hipotezę dotyczącą jego płci z szerszym obrazem polityki epoki żelaza. Jeśli Verica rzeczywiście była kobietą, zmieniłoby to wyobrażenie nie tylko o konkretnym władcy, lecz także o podziale władzy wśród brytyjskich plemion. Jednak źródło nie przedstawia ostatecznego dowodu ani na to, że Verica przekonał Klaudiusza do rozpoczęcia wyprawy, ani na to, że był kobietą: obie te idee pozostają przedmiotem naukowej dyskusji.

Co Russell dostrzega w inskrypcjach i monetach

Jeden z argumentów Russella dotyczy imienia Veriki i łacińskich tytułów. Zauważa on, że łacińskie imiona zakończone na „a” często należały do kobiet, choć reguła ta nie była bezwyjątkowa. Na monetach Veriki pojawia się również słowo Rex. Archeolog zwraca uwagę, że pod koniec I wieku p.n.e. i w I wieku n.e. tak mogli być nazywani wpływowi sojusznicy Rzymu na granicach imperium. Według jego interpretacji samo to słowo nie wskazuje jednoznacznie na płeć władcy.

Russell zwraca uwagę także na wizerunki na monetach wybitych za panowania Veriki. Uważa, że przedstawiają nagą kobietę jadącą konno, i interpretuje tę postać jako możliwą wskazówkę dotyczącą płci władcy. Dla porównania badacz przywołuje monety Cunobelinusa i Caratacusa: jego zdaniem na wizerunkach nagich jeźdźców widać męskie cechy. Takie zestawienie stanowi część jego argumentacji, ale wniosek zależy od tego, na ile można z pewnością określić płeć postaci na podstawie wizerunku.

Kolejna część argumentacji dotyczy skróconych łacińskich inskrypcji na monetach. Wcześniej rozumiano je jako wskazanie „syna takiego a takiego”, podczas gdy Russell dopuszcza, że mogły też oznaczać „córkę takiego a takiego”. Swoje wnioski przedstawił w książce „Caratacus: wielki król Brytanii”. Badacz powołuje się również na wcześniejsze prace swoje i swoich kolegów, z których wynika, że kobiety odgrywały znaczącą rolę w społeczeństwie epoki żelaza. Te rozważania wzmacniają kontekst hipotezy, ale same w sobie nie ustalają płci Veriki.

Dlaczego specjaliści spierają się o nową interpretację

Wśród specjalistów nie ma zgody co do nowej interpretacji. Roger Tomlin, profesor Uniwersytetu Oksfordzkiego zajmujący się tekstami łacińskimi i epigrafiką, przypomina, że niektóre męskie imiona łacińskie również kończyły się na „a”. Uważa jednak, że istnienie męskiej formy Vericus jest najmocniejszym argumentem za tym, że Verica mogła być kobietą. To doprecyzowanie nie rozstrzyga sprawy, lecz pokazuje, że nawet świadectwa językowe można różnie interpretować.

Tomlin wskazuje także na świadectwo starożytnego autora, Diona Kasjusza: uważał on Vericę za mężczyznę i nazywał go „Berikiem”. Russell dopuszcza możliwość, że imię zostało zniekształcone: Dion opisywał wydarzenia ponad 200 lat po ich zajściu, a jego tekst przechodził przez pokolenia kopistów i tłumaczy. To wyjaśnienie również pozostaje jednak przypuszczeniem. Tomlin podkreśla ponadto, że na razie nie ma wystarczającej liczby przykładów, by potwierdzić używanie słowa Rex w odniesieniu do władców obu płci.

Tomlin wątpi również w to, że wizerunek jeźdźca potwierdza, iż Verica była kobietą. Na rewersie jednej z monet dostrzega prawdopodobnie wojownika z obnażoną piersią, ale uważa, że taki szczegół nie daje pewnych podstaw do wyciągania wniosków na temat władcy. Jako analogię archeolog przywołuje złote monety królowej Wiktorii: przedstawiono na nich jeźdźca zabijającego smoka, ale nie oznacza to, że sama Wiktoria była mężczyzną. Porównanie podkreśla ryzyko utożsamiania wizerunku na monecie z osobą jej właściciela.

Jakie pytania pozostają otwarte

Daphne Nash Briggs, archeolożka i specjalistka od monet z epoki żelaza, również sceptycznie ocenia tę hipotezę. Zwraca uwagę, że na niektórych monetach z imieniem Veriki przedstawiono wyraźnie męskiego jeźdźca. Jej zdaniem na innych może być ukazany sam władca w męskim stroju kapłańskim. Ponadto na niektórych wizerunkach głowy i szyi Veriki Briggs dostrzega jabłko Adama. Jej zastrzeżenia opierają się na tym samym materiale, który Russell interpretuje inaczej.

Russell kwestionuje interpretację Briggs: sugeruje, że na przedstawieniu głowy i szyi ukazano cesarza. Jeśli chodzi o postać w stroju kapłańskim, badacz uważa, że nie da się ustalić ani jej płci, ani jej związku z Veriką. Spór dotyczy zatem nie tylko zachowanych monet, lecz także tego, kogo właściwie na nich przedstawiono. Przytoczone świadectwa nie dają spójnego wyjaśnienia wszystkich postaci i inskrypcji, więc żadna z interpretacji nie rozwiewa na razie wątpliwości drugiej strony.

Russell przyznaje, że jego przypuszczenie może budzić kontrowersje, uważa jednak, że dyskusja jest pożyteczna dla nauki historycznej. Praktycznym skutkiem tej hipotezy jest dziś pretekst do ponownej oceny języka monet i świadectw dotyczących władzy w Brytanii epoki żelaza, a nie ostateczna rewizja historii najazdu. Nadal nie wiadomo, jakiej płci była Verica, jakie znaczenie ma w tym kontekście słowo Rex ani jaki jest związek wizerunków na monetach z władcą. Bez dodatkowych przekonujących świadectw hipoteza o królowej pozostaje możliwa, ale sporna.

Źródło: UNIAN