Psylocybina przebudowuje połączenia neuronów, jednocześnie tworząc i usuwając kontakty
- U myszy psylocybina w ciągu 24 godzin zwiększała liczbę nowych kolców dendrytycznych i przyspieszała ich dojrzewanie
- Lek wiązał się również z usuwaniem niektórych wcześniejszych połączeń, a efekt zależał między innymi od historii przewlekłego stresu
- Wyniki mogą pomóc w poszukiwaniu sposobów oddziaływania na neuroplastyczność bez wywoływania halucynacji, ale korzyści kliniczne nie zostały dotąd potwierdzone
Psylocybina zmienia połączenia neuronalne na kilka sposobów
Naukowcy z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Santa Cruz zbadali, jak psylocybina — substancja psychodeliczna występująca w tak zwanych magicznych grzybach — wpływa na połączenia między komórkami nerwowymi. Praca została opublikowana w czasopiśmie Nature Neuroscience 15 października; w komunikacie nie podano roku publikacji. Autorzy odkryli, że lek sprzyja powstawaniu nowych połączeń i ich dojrzewaniu, ale obraz nie sprowadza się do prostego wzmocnienia komunikacji między neuronami.
Wraz z tworzeniem nowych połączeń psylocybina sprzyja usuwaniu części wcześniejszych kontaktów. Jest to ważne dla zrozumienia neuroplastyczności — zdolności mózgu do przebudowy swojej struktury i aktywności poprzez tworzenie, wzmacnianie, reorganizowanie lub eliminowanie połączeń. Obserwowany efekt obejmuje więc zarówno powstawanie, jak i selekcję kontaktów neuronalnych. Badanie nie dowodzi, że taka przebudowa musi prowadzić do poprawy stanu psychicznego ani że zachodzi w ten sam sposób u ludzi.
Autorzy uznają za szczególnie godny uwagi wynik możliwość oddzielenia zmian komórkowych związanych z przebudową połączeń od reakcji behawioralnej zwykle kojarzonej z działaniem psychodelicznym. Sugeruje to, że niektóre strukturalne skutki oddziaływania na mózg mogą być osiągalne bez halucynacji. Są to jednak wnioski z eksperymentów na myszach, a nie gotowa metoda leczenia ani potwierdzony efekt u pacjentów.
Jak badacze obserwowali przebudowę mózgu
Aby śledzić zmiany, zespół zastosował mikroskopię dwufotonową — metodę obrazowania, która pozwala szczegółowo obserwować drobne struktury w żywej tkance. Naukowcy przez kilka tygodni śledzili pojedyncze połączenia na neuronach myszy. Dzięki temu mogli obserwować dynamikę kontaktów po podaniu psylocybiny, zamiast ograniczać się do porównania mózgu przed eksperymentem i po nim.
W centrum uwagi znalazły się kolce dendrytyczne — niewielkie wypustki neuronów odbierające sygnały od sąsiednich komórek nerwowych. Biorą one udział w tworzeniu synaps, wyspecjalizowanych węzłów łączących neurony. Synapsy są ważne dla przetwarzania informacji, uczenia się, pamięci i regulacji emocji; zmiany ich liczby, siły i organizacji mogą wpływać na przepływ sygnałów w mózgu. Badanie dotyczyło właśnie strukturalnej strony tych procesów.
Już w ciągu 24 godzin od podania substancji naukowcy zaobserwowali wyraźny wzrost liczby powstających kolców dendrytycznych. Ponadto nowe struktury dojrzewały niezwykle szybko. Zwykle młode kolce mogą pozostawać małe i niedojrzałe, tak zwane stubby, a wiele z nich jest niestabilnych i zanika, zanim przekształci się w pełnoprawne połączenia. Po podaniu psylocybiny większa część osiągała dojrzały, „grzybkowaty” kształt; takie kolce są zazwyczaj stabilniejsze.
Efekt zależy od doświadczeń stresowych i aktywności określonych neuronów
Badanie wskazuje również na konkretną grupę neuronów w korze mózgowej, która odgrywa niezbędną rolę w wpływie psylocybiny na połączenia. Zawęża to zakres możliwych mechanizmów: chodzi nie tylko o nieswoiste oddziaływanie substancji na cały mózg. Jednocześnie w publikacji nie podano szczegółów pozwalających ustalić, jak dokładnie ta grupa kieruje przebudową ani czy można na nią oddziaływać wybiórczo w ramach przyszłych metod leczenia.
Zgodnie z badaniem działanie preparatu nie jest jednakowe w każdym mózgu: częściowo zależy od tego, czy mózg doświadczał przewlekłego stresu. Podważa to założenie o jednej, niezmiennej reakcji na psilocybinę. Źródło nie precyzuje, jakie dokładnie różnice zaobserwowano między grupami ani jak przejawiały się one w poszczególnych wskaźnikach. Czynnik stresu wskazano więc jako istotny, ale jego praktyczne znaczenie trzeba jeszcze ustalić.
Autorka senioralna pracy, profesorka biologii molekularnej, komórkowej i rozwojowej na Uniwersytecie Kalifornijskim w Santa Cruz, Yi Zuo, uznała badanie za ważny krok w zrozumieniu, jak psilocybina zmienia obwody neuronalne i co może to oznaczać dla leczenia zaburzeń psychicznych. To ocena badaczki, a nie dowód na skuteczność już potwierdzonej terapii. Eksperymenty opisują zmiany komórkowe u myszy i pomagają sformułować pytania do dalszych badań.
Od wyniku laboratoryjnego do potencjalnej terapii
Nauka od dawna interesuje się psychodelikami. W połowie XX wieku psylocybina i LSD przyciągały uwagę zachodnich badaczy ze względu na wpływ na percepcję, świadomość i nastrój; wczesne prace sugerowały możliwość zastosowania tych substancji w psychiatrii. Później badania znacznie spowolniły po uchwaleniu w Stanach Zjednoczonych w 1970 roku Ustawy o substancjach kontrolowanych, która wprowadziła surowe ograniczenia. W ostatnich latach zainteresowanie naukowe tymi związkami ponownie wzrosło.
Niektóre psychodeliki nazywa się psychoplastogenami, ponieważ — zgodnie z przytoczonym w źródle kontekstem naukowym — mogą stymulować neuroplastyczność po jednorazowej dawce. Jest to atrakcyjne dla badaczy, ponieważ depresja może mieć związek z zaburzeniami w obwodach regulujących nastrój, emocje i zachowanie. Ta ogólna perspektywa nie oznacza jednak, że wyniki badań na myszach potwierdzają już skuteczność leczenia depresji lub zespołu stresu pourazowego u ludzi.
FDA przyznała wcześniej psylocybinie i MDMA status Breakthrough Therapy, którego celem jest przyspieszenie opracowywania i oceny obiecujących metod leczenia poważnych chorób; nie jest to równoznaczne z zatwierdzeniem leków. We wrześniu 2026 roku agencja przeprowadziła publiczne wysłuchanie poświęcone możliwemu przyszłemu zastosowaniu terapeutycznemu psychodelików. Dyskutowano o kwalifikacjach specjalistów, zarządzaniu ryzykiem za pomocą programów REMS oraz o konstrukcji badań klinicznych. Mechanizmy komórkowe mogą pomóc zwiększyć bezpieczeństwo przyszłych metod, ale ich skuteczność pozostaje kwestią otwartą.
Źródło: ScienceDaily
