Rezygnacja z kawy a ciśnienie: dlaczego reakcja zależy od nawyków i stanu zdrowia
- Kofeina zwykle na krótko podnosi ciśnienie, a nasilenie reakcji zależy od nawyków i indywidualnych cech.
- U osób z nadciśnieniem drugiego i trzeciego stopnia w badaniu powiązano picie dwóch lub więcej filiżanek kawy dziennie z ponad dwukrotnie wyższym ryzykiem zgonu z przyczyn sercowo-naczyniowych w porównaniu z piciem jednej filiżanki lub mniejszej ilości.
- Nagłe odstawienie kofeiny może wywołać objawy już po 12–24 godzinach; nie ustalono jednoznacznego związku tych objawów ze wzrostem lub spadkiem ciśnienia.
Kofeina a ciśnienie: krótkotrwały efekt
Kofeina może tymczasowo podnosić ciśnienie tętnicze, ale nie oznacza to, że rezygnacja z kawy koniecznie doprowadzi do jego zauważalnego lub trwałego obniżenia. Według przytoczonych danych medycznych typowy wzrost ciśnienia po filiżance kawy jest na ogół niewielki i krótkotrwały: może utrzymywać się od półtorej do 9,5 godziny. Dlatego chodzi nie tylko o to, czy dana osoba pije kawę, ale także o to, jak jej organizm reaguje na kofeinę.
Nie ma jednej odpowiedzi dla wszystkich: reakcja zależy od częstotliwości picia kawy i wyjściowego poziomu ciśnienia, a także od szeregu cech i okoliczności. Wśród wymienionych czynników są masa ciała, stosowanie doustnych środków antykoncepcyjnych, palenie tytoniu, ciąża i wysokość nad poziomem morza. Ze względu na taki zestaw zmiennych nie można z góry stwierdzić, że zaprzestanie tego nawyku wpłynie na ciśnienie u różnych osób w taki sam sposób lub przyniesie określony rezultat.
Ta różnica ma znaczenie również przy ocenie samego krótkotrwałego efektu. Osoba, która rzadko pije kawę, może zareagować na filiżankę inaczej niż ktoś, dla kogo napój stał się regularną częścią dnia. W związku z tym obserwacja ciśnienia po kawie u jednej osoby nie daje uniwersalnej prognozy dla innych. Dostępne informacje nie pozwalają też sprowadzić skutków rezygnacji z kawy do prostego wzoru: „odstawić kawę — to obniżyć ciśnienie”.
Dlaczego nawyki i stan wyjściowy mają znaczenie
Jednym z czynników wiązanych z różnicami w reakcji jest przyzwyczajenie do kofeiny. U osób regularnie pijących kawę z czasem może rozwinąć się tolerancja: po filiżance ich ciśnienie wzrasta w mniejszym stopniu niż u osób, które piją kawę rzadko. Ta obserwacja pomaga wyjaśnić, dlaczego działanie kofeiny i przypuszczalne skutki jej odstawienia mogą się różnić. Sama ta różnica nie odpowiada jednak na pytanie, co dzieje się z ciśnieniem u stałego miłośnika kawy po zaprzestaniu jej picia.
W badaniu opublikowanym w czasopiśmie Nutritional Neuroscience wzięło udział 77 zdrowych dorosłych, którym podawano espresso. U osób nieprzyzwyczajonych do picia kawy wzrosło ciśnienie skurczowe, czyli górna wartość ciśnienia. U osób regularnie pijących kawę nie odnotowano takiej zmiany po wypiciu napoju. Wynik jest zgodny z przypuszczeniem, że reakcja jest słabsza u osób regularnie pijących kawę, ale nie wyjaśnia, dlaczego tak się dzieje.
Autorzy dyskusji zauważają, że obserwowaną różnicę można wyjaśnić na różne sposoby: może ona wynikać z przyzwyczajenia do kofeiny, ale nie można też wykluczyć, że u osób regularnie pijących kawę ciśnienie było już podwyższone w związku z jej spożywaniem. Dlatego nie jest jasne, jak bardzo rezygnacja z kawy zmieni wyniki tej grupy w dłuższej perspektywie. Przytoczone dane nie rozstrzygają sporu o to, czy kofeina wpływa na ciśnienie tylko krótkotrwale, czy także długotrwale.
Co wykazały dane dotyczące ciężkiego nadciśnienia
Szczególną uwagę poświęcono osobom z ciężkim nadciśnieniem. W badaniu opublikowanym w czasopiśmie American Heart Association japońscy naukowcy przez niemal 19 lat obserwowali nawyki 18 609 osób. Wśród uczestników z nadciśnieniem drugiego i trzeciego stopnia — przy ciśnieniu wynoszącym co najmniej 160/100 — picie dwóch lub więcej filiżanek kawy dziennie wiązało się z ponad dwukrotnie wyższym ryzykiem śmierci z powodu udaru, zawału serca lub innych chorób układu krążenia.
Porównanie przeprowadzono z osobami, które wypijały jedną filiżankę kawy dziennie lub mniej. Wyniki te dotyczą konkretnie grupy osób z nadciśnieniem drugiego i trzeciego stopnia oraz wskazanych kategorii spożycia; nie można ich automatycznie odnosić do wszystkich miłośników kawy. Ponadto badanie dotyczy związku między nawykiem a ryzykiem śmierci, a nie dowodzi, że sama kawa spowodowała konkretne zdarzenie sercowo-naczyniowe u każdego uczestnika.
Jednym z możliwych wyjaśnień przedstawionych w materiale jest to, że kofeina mogła dodatkowo podnosić ciśnienie u osób, u których było ono już bardzo wysokie. Udar i zawał serca są ściśle związane z wysokim ciśnieniem, jednak to wyjaśnienie przedstawiono jako przypuszczenie, a nie ustaloną przyczynę zaobserwowanego ryzyka. Praktyczny wniosek jest tu ograniczony: w przypadku osób z ciężkim nadciśnieniem dane dotyczące spożywania dwóch lub więcej filiżanek kawy zasługują na uwagę, ale mechanizm tego związku pozostaje niejasny.
Odstawienie kofeiny: objawy i ostrożne podejście
W tym samym badaniu zielona herbata nie wiązała się ze zwiększonym ryzykiem zgonu z powodu chorób serca, nawet u uczestników z nadciśnieniem. Herbata również zawiera kofeinę, choć mniej niż kawa. To porównanie wskazuje, że znaczenie może mieć nie tylko ilość kofeiny, ale także sam napój, z którym jest ona dostarczana do organizmu. Dane te nie wyjaśniają jednak, dlaczego wyniki dotyczące kawy i zielonej herbaty były różne.
Nagłe odstawienie kofeiny może wiązać się z objawami odstawiennymi. Według podręcznika medycznego StatPearls nieprzyjemne dolegliwości mogą pojawić się 12–24 godziny po ostatniej filiżance. Wśród możliwych objawów wymienia się zmęczenie, ból głowy, drażliwość, obniżoną motywację, trudności z koncentracją, wahania nastroju, niechęć do kontaktów towarzyskich, nudności, bóle mięśni oraz objawy przypominające grypę. Ich wystąpienie nie oznacza, że ciśnienie krwi na pewno się zmieniło.
Nie opisano jednoznacznej prawidłowości, zgodnie z którą podczas odstawiania ciśnienie zawsze rośnie lub spada. Osobom z problemami z ciśnieniem zaleca się omówienie sytuacji z lekarzem, ponieważ ból głowy i zmęczenie mogą przypominać objawy nadciśnienia. Aby łatwiej znieść odstawianie, lekarze zalecają stopniowe ograniczanie kofeiny zamiast nagłego jej odstawienia. Jako możliwą pomoc wymienia się również dostępne bez recepty leki przeciwbólowe, odpoczynek i picie odpowiedniej ilości wody; nie określono, jaki dokładnie efekt środki te przynoszą poszczególnym osobom.
Źródło: UNIAN
